شيعى را شيعيان ايرانى تأليف كرده‌اند : 1 . تفسير على بن ابراهيم قمى . اين تفسير از معروفترين تفاسير شيعه است ؛ اكنون موجود است و چاپ شده است . پدر على بن ابراهيم از كوفه به قم منتقل شد . بعيد نيست كه على بن ابراهيم يك ايرانى عرب نژاد باشد . وى از مشايخ شيخ كلينى است و تا سال سيصد و هفت در قيد حيات بوده است . 2 . تفسير عياشى . مؤلف اين تفسير محمد بن مسعود سمرقندى است . اول مذهب اهل تسنن داشت و بعد به تشيع گراييد . معاصر شيخ كلينى است . از پدرش سيصدهزار دينار به او ارث رسيد ، همه را صرف نسخ و مقابله و استنساخ و جمع كتاب كرد . خانه‌اش به شكل يك مدرسه درآمده بود ؛ هركس به يك كار علمى گماشته شده بود و كار خود را انجام مىداد و هزينهء همه را عياشى تأمين مىكرد . عياشى علاوه بر تفسير و حديث و فقه ، در طب و نجوم دستى داشته است . ابن النديم در الفهرست از او ياد كرده و كتابهاى فراوانى از او نام برده و مدعى شده كه كتب عياشى در خراسان رواج زيادى دارد . عياشى ايرانى است ولى ظاهراً عرب نژاد است . ابن النديم مىگويد : گفته شده كه تميمى الاصل است . عياشى از علماى قرن سوم هجرى محسوب مىشود . 3 . تفسير نعمانى . مؤلف اين تفسير ، ابوعبد اللَّه محمد بن ابراهيم است . احياناً به نام ابن ابى زينب خوانده مىشود . شاگرد شيخ كلينى است . صاحب تأسيس الشيعة مىگويد : نسخه‌اى از تفسير نعمانى در كتابخانهء ايشان هست . نعمانى معلوم نيست كه اهل عراق ( حدود واسط ) است يا اهل مصر . نعمانى از علماى قرن چهارم محسوب مىشود . نعمانى دخترزاده‌اى دارد به نام ابوالقاسم حسين معروف به ابن المرزبان و وزير مغربى « 1 » . اين مرد به يزدجرد ساسانى نسب مىبرد و نظر به اينكه چند نوبت به وزارت رسيده است به « وزير مغربى » معروف است . ابن المرزبان در چهارده سالگى قرآن مجيد را حفظ كرد ، در نحو و لغت و حساب و جبر و هندسه و منطق و برخى فنون ديگر ماهر بود ، اديب و نويسنده‌اى توانا بود . ابن المرزبان كتابى دارد به نام خصائص القرآن . در سال 418 و يا 428 درگذشته

--> ( 1 ) . رجوع شود به تأسيس الشيعة ، ص 336 و ريحانة الادب ، ج 8 / ص 201 و 202 .